کاندیدای لنف ادم؛ چه کسانی در معرض ابتلا به لنف ادم هستند؟

چه کسانی در معرض ابتلا به لنف ادم قرار دارند؟ این سوالی است که اغلب بیماران سرطانی، افرادی که جراحی بزرگ پشت سر گذاشته‌اند یا حتی کسانی که صرفاً تورم مبهمی در دست یا پا احساس می‌کنند، از خود می‌پرسند. پاسخ کوتاه این است: کسانی که سابقه جراحی غدد لنفاوی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، یا اضافه‌وزن شدید دارند، بیشترین ریسک را دارند؛ اما عوامل دیگری مثل بیماری‌های خودایمنی یا سندروم‌های مادرزادی نیز می‌توانند این احتمال را افزایش دهند.

شناخت این گروه‌های پرخطر اهمیت زیادی دارد، چون تشخیص زودهنگام لنف‌ادم می‌تواند مسیر درمان را کاملاً تغییر دهد. در این مقاله، کاندیداهای اصلی لنف ادم را به‌طور دقیق معرفی می‌کنیم، دلایل پزشکی افزایش ریسک در هر گروه را توضیح می‌دهیم و مشخص می‌کنیم که در چه شرایطی باید نگران بود و به پزشک متخصص مراجعه کرد.

اگر جزو یکی از گروه‌های پرخطر هستید یا در حال حاضر تورمی در دست یا پا مشاهده می‌کنید، بهتر است زودتر با یک متخصص لنفولوژی مشورت کنید.  رزرو مشاوره اولیه با متخصص لنف‌ادم

بیماران سرطانی

افرادی که در مسیر درمان سرطان؛ خصوصا تحت جراحی (بخصوص برداشتن غدد لنفاوی)، رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی قرار گرفته‌اند، در دسته افراد در معرض خطر لنف ‌ادم هستند. در طی پژوهشی که در سال 2017، بر روی ۹۶۴ زن مبتلا به سرطان پستان انجام شد، میزان بروز تجمعی لنف‌ادم ۱۳٫۵ درصد در دو سال، ۳۰٫۲ درصد در پنج سال و ۴۱٫۱ درصد در ده سال گزارش گردید. یافته‌ها نشان داد زنانی که تحت رادیوتراپی ناحیه زیر بغل قرار گرفتند، اضافه‌وزن یا چاقی داشتند، پس از جراحی دچار سروما (Seroma ، به تجمع مایع لنف یا سرم خون در زیر پوست گفته می‌شود که معمولا پس از جراحی خصوصا در محل‌هایی که بافت زیادی برداشته شده، ایجاد می‌شود) شدند.

به طور کلی افرادی که شیمی‌درمانی تزریقی دریافت کردند یا بیماری در مراحل پیشرفته داشتند، به‌طور معناداری با خطر بیشتری برای ابتلا به لنف‌ادم روبه‌رو بودند. این نتایج تاکید می‌کند که لنف‌ادم از پیامدهای نسبتا شایع و رو به افزایش درمان سرطان است و شناسایی و کنترل عوامل خطر می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری و کاهش شدت آن داشته باشد. ^{understanding lymphedema for people with breast cancer}

یک مطالعه خاص در بیماران مبتلا به سرطان سارکوم ران که تحت جراحی و بازسازی قرار گرفته بودند، نشان داد که حدود ۱۲٪ از این بیماران در پی جراحی دچار لنف‌ادم شدند. عواملی مانند جراحی عروق و بیماری‌ قلبی از عوامل تهدیدکننده افزایش این احتمال بودند.^{risk factors for lymphedema after thigh sarcoma}

البته هر نوع تورمی به معنای لنف ادم نیست و برای تشخیص افتراقی ورم های مزمن باید حتما به متخصص مراجعه کرد و تصمیم گیری غیر علمی برای درمان نوع ورم می‌تواند شما را با عوارض جانبی بیشتری مواجهه کند.

افراد دارای تورم غدد لنفاوی

ورم غدد لنفاوی مانند غده‌ کوچک در زیر بغل یا در ناحیه گردن که بدون علت عفونی یا آسیب موضعی مشخص ادامه یابد، می‌تواند افراد در معرض خطر لنف ‌ادم را نشان دهد. این تورم، ممکن است نشانه انسداد یا کاهش کارایی جریان لنف باشد. در چنین شرایطی،  ارزیابی لنفاتیک (آزمایش‌ها یا تصویربرداری‌هایی که وضعیت سیستم لنفاوی را بررسی می‌کنند) معمولا توصیه می‌شود؛ زیرا تشخیص به‌موقع اهمیت بسیاری دارد.

بر اساس پژوهش‌ها، حدود ۲۰٪ از افرادی که با چنین تورمی مواجه می‌شوند، در صورتی‌ که اقدامی برای درمان یا پیشگیری صورت نگیرد، طی دو سال آینده به لنف‌ادم مبتلا خواهند شد. این آمار نشان می‌دهد که بی‌توجهی به چنین علامتی می‌تواند عواقب طولانی‌مدت برای سلامت فرد به‌همراه داشته باشد. به همین دلیل، مراجعه به پزشک متخصص و شروع درمان‌های حمایتی مانند فشرده‌سازی، ورزش ملایم و مراقبت پوستی، می‌تواند خطر پیشرفت بیماری را به‌طور چشمگیری کاهش دهد

افراد با سابقه جراحی‌های ارتوپدی یا زیبایی

شواهد نشان می‌دهند که افت کارآمدی سیستم لنفاوی در نتیجه آسیب‌های میکروواسکولار یا انسداد در مسیر تخلیه لنف، می‌تواند پس از جراحی‌های گسترده ارتوپدی رخ دهد؛ به‌خصوص زمانی که ساختارهای لنفاوی دچار آسیب شوند یا فشار و التهاب موجب تغییر مسیر تخلیه لنف گردد. در این صورت بیمار ممکن است با ورم بدن بعد از جراحی مواجهه شود که عارضه ای شایع اما قابل درمان است.

اغلب جراحی‌های زیبایی بر بافت‌های سطحی‌تر صورت یا بدن تاثیر دارند و معمولا شامل دستکاری یا برداشتن غدد لنفاوی نمی‌شوند، بنابراین خطر بروز لنف‌ادم جدی در آن‌ها کمتر است؛ در این شرایط زیباجو، فقط ممکن با عارضه ورم جای بخیه مواجه شود که در صورت نداشتن علائم خطر همچون تب، التهاب شدید، خونریزی و … معمولا جای نگرانی ندارد. اما لنف‌ادم پس از جراحی های زیبایی خاص مانند لیفت بازو (براکیوپلاستی)، یک عارضه بسیار نادر است که در صورت آسیب به مسیرهای تخلیه لنفاوی یا گره‌های لنفاوی ناحیه بازو ممکن است رخ دهد.در جراحی‌های زیبایی مانند لیفت بازو، این مشکل نادر است اما در صورت آسیب به مسیرهای لنفاوی، امکان بروز لنف ادم در بازو وجود دارد.

افراد دارای اضافه وزن

مطالعات نشان می‌دهند که افراد چاق یا دارای اضافه‌وزن شدید، در زمره افراد در معرض خطر لنف ‌ادم هستند.در یک نمونه‌گیری از ۱۷ مرکز درمان زخم در ایالات متحده، ۷۴٪ از بیماران با چاقی مفرط دچار لنف‌ادم بودند. در حالی که این میزان در جمعیت عمومی بسیار کمتر است؛ همچنین در افرادی که شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر از 50 دارند، لنف‌ادم اغلب در اندام‌ها؛ به‌ویژه در پایین‌تنه، مشاهده می‌شود؛ در حالی که افراد با BMI بین 30 تا 50 اغلب عملکرد لنفاوی طبیعی دارند. در BMI بالای ۵۰، معمولا ورم دست و پا در اندام تحتانی بیشتر مشاهده می‌شود.

البته چاقی تنها دلیل بروز تورم در اندام تحتانی نیست! موارد دیگری همچون وجود بیماری‌‌های زمینه ای، پوشیدن کفش نامناسب، سرطان های خاص، نقرس و … نیز می‌توانند باعث بروز این عارضه شوند. خوشبختانه امروزه روش های بسیاری برای کنترل ورم دست و پا ناشی از بیماری های مختلف وجود دارد که به راحتی می‌توانید از آنها برای بهبود شرایط خود استفاده کنید.

افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید یا پسوریاتیک

لنف‌ادم در میان بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید (RA) یا آرتریت پسوریاتیک، بسیار نادر است. مطالعات مختلف این وضعیت را به‌عنوان یک عارضه‌ی «غیرمعمول» یا «نادر» توصیف می‌کنند. در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید، التهاب طولانی‌مدت می‌تواند عملکرد طبیعی سیستم لنفاوی را مختل کند. یک علت مهم، تجمع فراورده‌‎های تجزیه‌شده‌ی فیبرین (fibrin degradation product) در درون مجاری لنفاوی است. این مواد، می‌توانند باعث انسداد مسیر عبور لنف شوند و در نتیجه مایع در بافت تجمع پیدا کرده و ورم ایجاد شود.

علاوه بر این، التهاب شدید در RA ممکن است عملکرد عضلات صاف موجود در دیواره رگ‌های لنفاوی را تضعیف کند. این عضلات، مانند پمپ‌هایی برای کمک به حرکت لنف عمل می‌کنند. آسیب یا ضعف در این عضلات، جریان طبیعی لنف را مختل کرده و مسیر ابتلا به لنف‌ادم را هموار می‌سازد.

سندروم های مادرزادی و مشکلات ژنتیکی

چنانچه همچنان برای شما سوال است که چه کسانی در معرض ابتلا به لنف ‌ادم قرار دارند، افراد مبتلا به سندروم‌های مادرزادی، در این دسته قرار می‌گیرند. برخی افراد، از بدو تولد یا در دوران کودکی دچار سیستم لنفاوی ناقص یا غیرطبیعی هستند؛ این سندروم‌ها مانند سندروم Noonan ممکن است منجر به ورم اندام‌ها شوند؛ به‌عنوان‌نمونه سندرم نونان (Noonan Syndrome) یک بیماری ژنتیکی نادر است که معمولا از بدو تولد وجود دارد. یک مطالعه مقطعی روی ۳۵ بیمار نشان داد که ۴۹٪ از آن‌ها در طول زندگی‌شان دچار لنف‌ادم می‌شوند.

جراحی‌هایی که خطر ابتلا به لنف ادم را افزایش می‌دهند

در میان افرادی که کاندیدای لنف ادم هستند، جراحی‌ها بیشترین نقش را ایفا می‌کنند؛ به‌عنوان مثال:

• جراحی‌های مرتبط با سرطان پستان، به‌ویژه زمانی که غدد لنفاوی برداشته می‌شوند.
• جراحی لگن و پا که در آن‌ها غدد لنفاوی کشاله ران آسیب می‌بینند.
• درمان‌های تکمیلی مانند رادیوتراپی و شیمی‌درمانی که به سیستم لنفاوی فشار مضاعف وارد می‌کنند.

این گروه‌ها بیش از دیگران در معرض ابتلا به لنف ادم قرار دارند و باید از همان ابتدا تحت نظر پزشک متخصص باشند.

شرایطی که احتمال ابتلا به لنف ادم را تشدید می‌کند

برای پاسخ به این که چه کسانی در معرض ابتلا به لنف ادم قرار دارند، باید به عوامل تشدیدکننده نیز توجه کرد. برخی شرایط خاص می‌توانند احتمال ابتلا به لنف ادم را افزایش دهند. مهم‌ترین عواملی که می‌توانند خطر ابتلا به لنف ادم را بیشتر کنند عبارتند از:

1. شدت تهاجمی بودن جراحی؛ جراحی‌های وسیع‌تر و آسیب‌زا بیشتر باعث آسیب به غدد لنفاوی و در نتیجه ابتلا به لنف ادم می‌شوند.
2. عدم تحرک کافی عضو تحت جراحی؛ تحرک کم پس از جراحی می‌تواند باعث تجمع مایعات و افزایش احتمال ابتلا به لنف ادم شود.
3. عدم تمرین برای حفظ دامنه حرکتی طبیعی عضو؛ انجام تمرینات مناسب برای حفظ حرکت عضو می‌تواند از بروز لنف ادم جلوگیری کند.
4. افزایش وزن؛ افراد با وزن بالا بیشتر در معرض ابتلا به لنف ادم قرار دارند چرا که فشار بیشتری به سیستم لنفاوی وارد می‌شود.

پیشگیری از بروز عارضه در کاندیدای لنف ادم

اگر شما هم جزو افراد در معرض خطر لنف ادم هستید، بهترین اقدام پیشگیرانه مراجعه به یک لنفولوژیست است؛ پزشک با بررسی وضعیت بدن، انجام تست های ساده مانند تست استمر که یک معاینه بالینی ساده و اختصاصی برای بررسی پوست و بافت زیرجلدی در اندام‌های مشکوک به لنف‌ادم است، وجود یا عدم وجود این عارضه را تشخیص می دهد و  در نهایت با  ‎ارائه آموزش‌های لازم و طراحی یک برنامه مراقبتی شخصی، به شما کمک می‌کند از ابتلا به لنف ادم یا پیشرفت آن جلوگیری کنید.

به توصیه متخصصان، بیماران باید بعد از جراحی‌های مرتبط با سرطان، جلسات مشاوره با پزشک داشته باشند تا بتوانند از همان ابتدا اقدامات پیشگیرانه مانند بانداژ فشاری، ورزش‌های مناسب و مراقبت پوستی را شروع کنند.

کاندیدای لنف ادم چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنند؟

اگر دچار تورم غیرعادی، احساس سنگینی یا سفتی در دست یا پا شده‌اید که به‌مرور زمان برطرف نمی‌شود، بهتر است این علائم را نادیده نگیرید. این نشانه‌ها ممکن است از علائم اولیه لنف‌ادم باشند که در صورت تشخیص زودهنگام، قابل کنترل و درمان‌پذیرتر هستند. به‌ویژه اگر سابقه جراحی‌های سرطان، پرتودرمانی یا برداشتن غدد لنفاوی دارید، در صورت مشاهده هرگونه تورم، تغییر رنگ پوست یا درد غیرعادی، مشورت با پزشک متخصص لنفولوژی ضروری است.

پیگیری علائم اولیه و مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند از پیشرفت بیماری، عوارض پوستی و کاهش کیفیت زندگی جلوگیری کند. درمان زودهنگام شامل توصیه‌های مراقبتی، بانداژ، لنفوتراپی یا استفاده از لباس‌های فشرده است که تأثیر زیادی در کنترل وضعیت دارند. به یاد داشته باشید که آگاهی و اقدام به‌موقع، کلید اصلی پیشگیری از پیشرفت لنف‌ادم و حفظ سلامت درازمدت شماست.