سندروم وب اگزیلاری چیست و چگونه درمان می‌شود؟

آیا بعد از جراحی سرطان سینه، هر بار که دستتان را بالا می‌برید، یک کشیدگی ناخوشایند یا حتی یک طناب سفت زیر بغل یا بازو حس می‌کنید؟ این تجربه که سندروم وب اگزیلاری (Axillary Web Syndrome) یا همان «سندروم طناب زیر بغل» نام دارد برای بسیاری از زنانی که جراحی پستان یا برداشت غدد لنفاوی زیر بغل داشته‌اند، آشناست. در این حالت، نوارهای سفت و طناب‌مانندی زیر پوست شکل می‌گیرد که می‌تواند درد، محدودیت حرکت شانه و سختی در بالا بردن دست را به همراه داشته باشد.‎

خبر خوب اینجاست:‎ اگر این مشکل زود تشخیص داده شود، در اکثر موارد با فیزیوتراپی تخصصی، تمرینات هدفمند و درمان دستی به‌طور کامل قابل کنترل و بهبود است.‎ اما نکته مهم این است که زمان در این مسیر نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ نادیده گرفتن یا به‌تعویق‌انداختن درمان می‌تواند دامنه درد و محدودیت حرکتی را گسترش دهد و حتی خطر عوارض ثانویه مثل سفتی مزمن شانه یا لنف‌ادم را افزایش دهد.‎

سندرم وب اگزیلاری چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

سندروم وب اگزیلاری (Axillary Web Syndrome) یکی از شایع ترین عوارض برداشتن غدد لنفاوی، به‌ویژه پس از جراحی سرطان سینه، نمونه‌برداری یا برداشت غدد لنفاوی زیر بغل است. در این وضعیت، نوارها یا طناب‌های سفتی در زیر پوست ایجاد می‌شود که معمولاً از زیر بغل شروع شده و گاهی تا بازو، ساعد یا حتی مچ دست امتداد پیدا می‌کنند. این طناب‌ها می‌توانند باعث درد، احساس کشیدگی و محدودیت حرکت دست شوند؛ به همین دلیل بسیاری از بیماران هنگام بالا بردن بازو، لباس پوشیدن یا انجام کارهای روزمره احساس ناراحتی می‌کنند.

این ساختارهای طناب‌مانند که به‌طورمعمول در هنگام کشش بازو قابل‌مشاهده و لمس هستند؛ احتمالاً شامل رگ‌های لنفاوی آسیب‌دیده‌ای می‌شوند که بعد از عمل جراحی دچار التهاب، انسداد یا فیبروز شده‌اند؛ به‌عبارت دیگر بدن در واکنش به آسیب واردشده به شبکه لنفاوی، اقدام به ترمیم بافت‌ها می‌کند که این روند ممکن است منجر به ایجاد بافت‌های فیبروز و چسبنده در مسیر لنفاوی گردد، ^ascopubs.org

چرا تشخیص و درمان زودهنگام مهم است؟

مطالعات جدید در سال 2025 نشان داده‌اند که سندروم وب اگزیلاری همیشه یک مشکل کوتاه‌مدت و گذرا نیست. در بخشی از بیماران، این عارضه می‌تواند با درد مزمن، محدودیت حرکت شانه و کاهش کیفیت زندگی در ماه‌ها یا حتی سال‌های بعد همراه باشد. به همین دلیل، اگر علائم شما بعد از جراحی شروع شده، بهتر است منتظر شدیدتر شدن آن نمانید و برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.^{link.springer.com}

علائم و نشانه‌های سندروم طناب زیر بغل

ساختارهای طناب‌مانند در این سندروم می‌توانند حرکت اندام فوقانی را محدود کرده و منجر به درد و ناراحتی شوند. علائم این عارضه معمولاً در هفته‌ها یا ماه‌های ابتدایی پس از جراحی ظاهر می‌شوند و ممکن است شدت آن در افراد مختلف متفاوت باشد. شایع‌ترین علایم سندروم وب اگزیلاری عبارت‌اند از: ^{www.webmd.com}

• احساس کشیدگی یا درد در ناحیه زیربغل، به‌ویژه هنگام بالا بردن بازو
• مشاهده یا لمس باندهای سفت و طناب‌مانند زیر پوست
• محدودیت دامنه حرکتی در شانه و بازو
• درد تیرکشنده یا ناراحتی در امتداد مسیر طناب‌ها
• تورم یا سفتی موضعی در بازو
• بروز تدریجی یا ناگهانی این علائم، معمولاً در چند هفته پس از جراحی

روش‌های تشخیص سندروم وب اگزیلاری

تشخیص AWS معمولاً نیازی به تصویربرداری پیشرفته ندارد، اما در مواردی که علایم غیرمعمول یا تداوم‌یافته باشند، از روش‌های تصویربرداری نیز بهره گرفته می‌شود. روش‌های تشخیص سندروم وب اگزیلاری به شرح زیر است:

• معاینه فیزیکی؛ این امر مهم‌ترین و رایج‌ترین روش تشخیصی است که طی آن، پزشک یا متخصص فیزیوتراپی با لمس و مشاهده طناب‌های فیبروزی در ناحیه زیربغل و امتداد بازو، وجود AWS را تأیید می‌کند.
• ارزیابی دامنه حرکتی؛ بررسی محدودیت در حرکات شانه، به‌ویژه در بالا‌بردن بازو یا حرکات جانبی، از دیگر روش‌های بالینی تشخیص است.
• سونوگرافی با وضوح بالا (در موارد خاص)؛ در صورت وجود نشانه‌های مبهم یا عدم پاسخ به درمان اولیه، از سونوگرافی برای تشخیص دقیق‌تر ساختار طناب‌ها و تمایز آن با سایر بافت‌های نرم استفاده می‌شود.
• MRI یا CT scan؛ این روش‌ها تنها در صورت شک به سایر پاتولوژی‌ها یا عدم قطعیت تشخیصی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ^{www.medicalnewstoday.com}

راهکارهای درمانی و توانبخشی

درمان لنف ادم، رویکردی چند جانبه را شامل می‌شود که هدف آن کاهش تورم و مدیریت علایم در بیماران است؛ روش‌های غیرجراحی مانند درناژ لنفاوی دستی، بانداژ فشاری و ورزش‌های درمانی، سنگ بنای مدیریت این بیماری هستند و نقش فیزیوتراپی در این میان بسیار حائز اهمیت است. در ادامه به بررسی بیشتر این راهکارها می‌پردازیم. ^{www.mayoclinic.org}

درمان غیرجراحی (محافظه‌کارانه)

درمان محافظه‌کارانه، به‌عنوان خط اول مدیریت لنف ادم، مجموعه‌ای از روش‌های غیرتهاجمی را شامل می‌شود که بر کاهش تورم، بهبود جریان لنف و حفظ عملکرد عضو مبتلا تمرکز دارد.  این روش‌ها خط اول درمان لنف ادم هستند و شامل موارد زیر می‌شوند:

• درناژ لنفاوی دستی(Manual Lymphatic Drainage – MLD) ؛ یک تکنیک ماساژ تخصصی است که توسط درمانگران آموزش‌دیده انجام می‌شود و هدف آن هدایت مایع لنف به سمت نواحی سالم سیستم لنفاوی است.
• بانداژ فشاری چند لایه(Multi-Layer Compression Bandaging – MLCB) ؛ استفاده از باندهای الاستیکی با فشار متفاوت برای حمایت از عضو مبتلا، کاهش تورم و کمک به حرکت مایع لنف.
• پوشش‌های فشاری(Compression Garments) ؛ پس از کاهش تورم با بانداژ، از پوشش‌های فشاری سفارشی برای حفظ کاهش حجم و مدیریت طولانی‌مدت لنف ادم استفاده می‌شود.
• ورزش‌های درمانی: تمرینات خاصی که برای بهبود جریان لنف، افزایش قدرت و دامنه حرکتی عضو مبتلا تجویز می‌شوند.
• مراقبت از پوست؛ حفظ بهداشت و رطوبت پوست برای جلوگیری از عفونت و آسیب‌های پوستی که در افراد مبتلا به لنف ادم شایع‌تر است.
• آموزش بیمار؛ آموزش بیمار و خانواده در مورد نحوه خودمدیریتی، مراقبت از پوست، انجام تمرینات و استفاده از پوشش‌های فشاری.

نقش فیزیوتراپی در بهبود سندروم طناب زیر بغل

هدف از فیزیوتراپی در این شرایط، کاهش درد، بهبود دامنه حرکتی شانه و بازگشت عملکرد طبیعی است. تکنیک‌های فیزیوتراپی مورد استفاده ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تمرینات کششی؛ تمرینات ملایم و تدریجی برای کشش طناب‌های زیر بغل و افزایش دامنه حرکتی شانه.
• ماساژ بافت نرم؛ تکنیک‌های ماساژ برای کمک به نرم شدن طناب‌ها و کاهش درد.
• درمان دستی(Manual Therapy) ؛ تکنیک‌های خاصی که توسط فیزیوتراپیست برای بهبود حرکت مفصل شانه و بافت‌های اطراف آن انجام می‌شود.
• آموزش بیمار؛ آموزش نحوه انجام تمرینات در خانه و راهکارهای مدیریت درد.

 درمان جراحی

در موارد خاص و پیشرفته لنف ادم که به درمان محافظه‌کارانه پاسخ نمی‌دهد، ممکن است گزینه‌های جراحی در نظر گرفته شود:

• لیپوساکشن(Liposuction)؛ برای برداشتن بافت چربی اضافی که در اثر لنف ادم مزمن تجمع یافته است.
• انتقال گره لنفاوی(Lymph Node Transfer) ؛ انتقال گره‌های لنفاوی سالم از یک ناحیه بدن به ناحیه مبتلا برای بهبود تخلیه لنفاوی.
• آناستوموز لنفوونوسی(Lymphovenous Anastomosis – LVA)؛ اتصال مستقیم عروق لنفاوی کوچک به وریدهای مجاور برای تسهیل تخلیه مایع لنف به سیستم وریدی.

تمرینات وب اگزیلاری برای کاهش محدودیت‌های حرکتی

انجام تمرینات مناسب می‌تواند به کاهش سفتی و بهبود حرکت شانه کمک کند. این تمرینات معمولاً شامل حرکات کششی ملایم شانه، بازو و زیر بغل هستند. در ادامه، جدولی از تمرینات پیشنهادی برای مدیریت لنف ادم در ناحیه بازو و زیربغل ارایه شده است: ^{www.mskcc.org}

خاطرتان باشد که، انتخاب تمرینات باید با توجه به مرحله بهبودی، نوع جراحی و شدت علائم انجام شود، بنابراین بهتر است برنامه تمرینی زیر نظر متخصص طراحی شود.

ویدیو تمرینات سندرم وب اگزیلاری

بسیاری از بیماران تصور می‌کنند، کشیدگی زیر بغل بعد از جراحی طبیعی است و باید فقط صبر کنند؛ اما در بعضی موارد این علائم نشانه سندروم وب اگزیلاری است و اگر زود درمان شود، معمولاً سریع‌تر و بهتر کنترل می‌شود. در ویدئو زیر تمرینات سندروم وب اگزیلاری توسط خانم فاطمه عرب فیزیوتراپیست و لنفوتراپیست کلینیک پویا به شما عزیزان آموزش داده شده است.

چه افرادی بیشتر در معرض سندروم طناب زیر بغل هستند؟

اگرچه سندروم وب اگزیلاری ممکن است در هر فردی بعد از جراحی پستان ایجاد شود، برخی شرایط می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند:

• آسیب به عروق لنفاوی هنگام جراحی؛ در جراحی‌های پستان که غدد لنفاوی دستکاری یا برداشته می‌شوند، احتمال آسیب به عروق لنفاوی و ایجاد مسیرهای سفت و فیبروزی افزایش می‌یابد.
• پاسخ ترمیمی بدن پس از جراحی؛ فرآیند طبیعی ترمیم بافت‌ها گاهی با تشکیل بافت فیبروز و سفتی موضعی همراه می‌شود که می‌تواند زمینه ایجاد طناب‌های زیرپوستی را فراهم کند.
• ایجاد چسبندگی بین بافت‌ها؛ التهاب و ترمیم پس از جراحی ممکن است باعث چسبندگی میان پوست، بافت زیرجلدی و ساختارهای لنفاوی شود و محدودیت حرکتی ایجاد کند.
• برداشت غدد لنفاوی زیر بغل؛ چه به صورت نمونه‌برداری غده نگهبان و چه تخلیه کامل، هرچه وسعت جراحی بیشتر باشد احتمال بروز AWS نیز افزایش می‌یابد.
• پرتودرمانی پس از جراحی؛ پرتودرمانی می‌تواند موجب التهاب، سفتی و تغییرات بافتی در ناحیه زیر بغل شود و خطر ایجاد طناب لنفاوی را بیشتر کند.
• شاخص توده بدنی پایین (BMI پایین)؛ در افراد با بافت چربی کمتر، طناب‌های لنفاوی سفت راحت‌تر قابل مشاهده و لمس هستند و شیوع گزارش‌شده بیشتر است.
• سن پایین‌تر در زمان جراحی؛ برخی مطالعات نشان داده‌اند بیماران جوان‌تر نسبت به افراد مسن‌تر بیشتر دچار سندروم وب اگزیلاری می‌شوند.
• فعالیت بدنی کم پیش از جراحی؛ آمادگی عضلانی و انعطاف‌پذیری پایین‌تر ممکن است پس از جراحی منجر به سفتی بیشتر و محدودیت حرکت شانه شود.
• تحرک دیرهنگام یا محدودیت حرکت پس از جراحی؛ شروع نکردن حرکات ملایم شانه در زمان مناسب می‌تواند باعث افزایش چسبندگی و تشکیل طناب‌های سفت زیرپوستی شود.

در مجموع، شدت و احتمال بروز سندروم وب اگزیلاری تا حد زیادی به نوع جراحی و میزان درگیری غدد لنفاوی زیر بغل وابسته است. با این حال، تشخیص زودهنگام و مداخله مناسب از طریق فیزیوتراپی تخصصی و تمرینات حرکتی می‌تواند در کاهش علائم، بهبود دامنه حرکتی دست و پیشگیری از عوارض ثانویه مانند لنف ادم نقش مهمی داشته باشد.pubmed.ncbi.nlm.nih

پیشگیری از بروز سندرم وب اگزیلاری بعد از جراحی

سندروم وب آگزیلاری (Axillary Web Syndrome) یکی از عوارض رایج پس از جراحی سرطان پستان، به‌ویژه در بیمارانی است که تحت برداشت غدد لنفاوی زیربغل قرار گرفته‌اند. برای پیشگیری از این سندرم، آگاهی‌رسانی به بیمار درباره علایم اولیه آن بسیار اهمیت دارد؛ زیرا تشخیص و مداخله زودهنگام می‌تواند از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند. انجام تمرینات کششی سبک و تنفس عمیق از همان روزهای ابتدایی بعد از جراحی، می‌تواند نقش موثری در حفظ تحرک شانه و بازو ایفا کند.

از دیگر راهکارهای اثرگذار در پیشگیری، مراجعه به فیزیوتراپیست متخصص برای دریافت تمرینات شخصی‌سازی‌شده و انجام ماساژهای دستی تخصصی است. این مداخلات به آزادسازی چسبندگی‌های بافتی و کاهش فشار وارده بر بافت لنفاوی کمک می‌کنند؛ همچنین حفظ فعالیت بدنی روزانه، حتی در حد حرکات ساده مانند چرخش شانه و باز کردن بازو به طرفین، نه تنها مانع سفتی بافت‌ها می‌شود بلکه به گردش بهتر لنف و جلوگیری از تشکیل طناب‌های فیبروتیک کمک می‌کند.

انتخاب لباس‌های راحت و اجتناب از فشار مستقیم به ناحیه جراحی نیز از عوامل پیشگیرانه مهم به شمار می‌روند.

تأثیر سندروم وب اگزیلاری بر زندگی روزمره

سندروم وب اگزیلاری، باعث محدودیت‌هایی در انجام کارهای ساده‌ای مانند لباس پوشیدن، شانه‌کردن مو، برداشتن اشیای سبک یا حتی انجام فعالیت‌های شغلی و اجتماعی برای بیماران می‌شود. توصیه می‌شود که بیماران مبتلا به سندروم طناب زیر بغل، تحت‌نظر متخصص لنف‌ادم، فیزیوتراپی تخصصی شامل تمرینات کششی، تقویتی و درمان دستی لنفاوی را آغاز کنند.

پیگیری تمرینات تجویز‌شده در خانه، پرهیز از بی‌تحرکی طولانی‌مدت و مراجعه منظم به تیم توانبخشی انکولوژی، می‌تواند روند بهبود را تسریع کرده و از مزمن شدن این وضعیت پیشگیری کند. آگاهی از اهمیت درمان زودهنگام و مدیریت فعال نشانه‌ها، نقش مهمی در بازگرداندن عملکرد طبیعی اندام فوقانی و ارتقای کیفیت زندگی بیمار ایفا می‌کند.

چه زمانی باید برای بررسی سندروم وب اگزیلاری به متخصص مراجعه کرد؟

اگر بعد از جراحی پستان یا برداشت غدد لنفاوی زیر بغل با علائمی مانند کشیدگی، درد یا طناب زیر پوست در ناحیه زیر بغل یا بازو مواجه شدید، بهتر است برای بررسی تخصصی اقدام کنید. ارزیابی زودهنگام می‌تواند به تشخیص سریع‌تر، شروع درمان مناسب و پیشگیری از محدودیت‌های حرکتی طولانی‌مدت کمک کند.