گام‌های اساسی در پیشگیری از لنف ادم در فصل سرما

پیشگیری از لنف ادم در سرما، نیازمند توجه ویژه به تغییرات دما و رطوبت هوا است؛ زیرا کاهش دما می‌تواند باعث انقباض عروق لنفاوی و خونی شده و جریان مایع لنف را کندتر کند. افراد مبتلا به ورم لنفاوی، باید بدانند که هوای سرد و خشک زمستان، رطوبت طبیعی پوست را از بین می‌برد و خطر ترک‌های پوستی و عفونت (سلولیت) را افزایش می‌دهد؛ بنابراین اصول مراقبت از لنف ادم در هوای سرد، شامل گرم نگه داشتن عضو درگیر، هیدراته کردن مداوم پوست و جلوگیری از رکود مایع لنفاوی است.

به طورکلی آموزش مدیریت لنف ادم، در فصول مختلف سال اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا به شما کمک می‌کند تا از تشدید تورم و عوارض جانبی جلوگیری کنید. نوسانات شدید دما، مانند ورود ناگهانی از هوای سرد بیرون به محیط بسیار گرم داخل، می‌تواند شوک حرارتی به بافت‌ها وارد کند و سیستم لنفاوی را تحت فشار قرار دهد؛ به همین دلیل حفظ تعادل دمایی بدن و استفاده از پوشش مناسب لایه لایه، کلید اصلی موفقیت در پیشگیری از لنف ادم در سرما است.

سرما و لنف ادم؛ چرا هوای سرد می‌تواند لنف ادم را بدتر کند؟

تاثیر مستقیم هوای سرد، بر سیستم لنفاوی از طریق انقباض عروق (Vasoconstriction) رخ می‌دهد که می‌تواند مسیر تخلیه مایعات را تنگ‌تر کرده و باعث تجمع بیشتر لنف در بافت‌ها شود. زمانی که بدن در معرض سرمای شدید قرار می‌گیرد؛ به طور طبیعی سعی می‌کند خون را به اندام‌های حیاتی مرکزی بفرستد و جریان خون و لنف در دست‌ها و پاها کاهش می‌یابد؛ این مکانیسم دفاعی برای افراد عادی مشکل‌ساز نیست؛ اما برای کسانی که با لنف ادم در فصل سرما دست و پنجه نرم می‌کنند، می‌تواند منجر به افزایش درد، سفت شدن بافت (فیبروز) و سنگینی عضو شود.

علاوه بر این، کاهش رطوبت هوا در فصول سرد، باعث خشکی شدید پوست می‌شود که اولین سد دفاعی بدن در برابر باکتری‌هاست و هرگونه ترک پوستی در ناحیه مبتلا به لنف ادم، دروازه‌ای برای ورود عفونت محسوب می‌شود.^{manage your lymphedema in the winter}

حفاظت از پوست و اندام مبتلا در برابر خشکی و آسیب‌های سرما

حفاظت از سد دفاعی پوست، مهم‌ترین اصل در مراقبت از لنف ادم در هوای سرد است؛ زیرا پوست خشک و ترک‌خورد مستعد عفونت‌هایی است که وضعیت ورم را وخیم‌تر می‌کنند. هوای سرد، رطوبت پوست را تبخیر می‌کند و سیستم گرمایشی منازل نیز این خشکی را تشدید می‌کند؛ بنابراین باید روتین مراقبتی پوست را در زمستان تغییر دهید.

در ادامه راهکارهای محافظتی پوست آورده شده است:

1. استفاده مداوم از مرطوب‌کننده‌های قوی؛ روزانه حداقل دو بار، به ویژه پس از استحمام، از لوسیون‌ها و کرم‌های مرطوب‌کننده بدون عطر با پایه چربی بالا استفاده کنید تا رطوبت در پوست حفظ شود و از خشکی ناشی از لنف ادم در فصل سرما جلوگیری شود.
2. پوشیدن دستکش و جوراب گرم هنگام خروج از منزل؛ هرگز عضو مبتلا را بدون پوشش در معرض سرمای مستقیم قرار ندهید؛ استفاده از دستکش و جوراب پشمی یا نخی ضخیم مانع از سرمازدگی و انقباض عروق می‌شود که برای پیشگیری از لنف ادم در سرما حیاتی است.
3. پرهیز از گرم کردن مستقیم عضو با وسایل حرارتی؛ هرگز اندام سرد شده را مستقیما به بخاری، شوفاژ یا کیسه آب داغ نچسبانید؛ زیرا حس لامسه در ناحیه لنف ادم ممکن است ضعیف باشد و منجر به سوختگی شود؛ گرم کردن باید تدریجی و با دمای محیط انجام شود.
4. استفاده از دستگاه بخور در محیط خانه؛ برای مقابله با خشکی هوای ناشی از وسایل گرمایشی، از دستگاه بخور سرد یا گرم استفاده کنید تا رطوبت محیط حفظ شده و پوست کمتر دچار خشکی شود.

انتخاب لباس مناسب و گرم بدون ایجاد فشار نامناسب

انتخاب لباس زمستانی، برای بیماران لنف ادم باید با دقت انجام شود؛ زیرا لباس‌های سنگین و تنگ می‌توانند مانند گارو عمل کرده و مسیر جریان لنف را مسدود کنند. هدف از انتخاب لباس در اصول مراقبت از لنف ادم در هوای سرد، گرم نگه داشتن بدن بدون ایجاد فشار اضافی بر روی غدد لنفاوی و مسیرهای تخلیه است.

استفاده از روش پوشش لایه لایه (Layering)

پوشیدن چند لایه لباس نازک و نخی، روی هم بهتر از پوشیدن یک لباس سنگین و ضخیم است؛ زیرا این روش به حفظ گرمای بدن کمک می‌کند و فشاری بر عضو وارد نمی‌کند. لایه‌های زیرین، باید نرم و نخی باشند تا پوست را تحریک نکنند و لایه‌های رویی برای پیشگیری از لنف ادم در سرما، باید عایق گرما باشند؛ در صورت گرم شدن محیط، می‌توانید به راحتی یک لایه را کم کنید تا بدن دچار تعریق بیش از حد نشود.

اجتناب از کش‌های سفت در مچ دست و پا

لباس‌های زمستانی که دارای کش‌بافت‌های سفت در سرآستین یا مچ پا هستند، می‌توانند جریان لنف را متوقف کرده و باعث تشدید ورم شوند. هنگام خرید کاپشن، پلیور یا جوراب زمستانی دقت کنید که قسمت‌های انتهایی لباس آزاد باشد و هیچ‌گونه خط فشاری روی پوست باقی نگذارد تا لنف ادم در فصل سرما تشدید نشود.

توجه به وزن لباس‌های بافتنی

لباس‌های بافتنی، بسیار سنگین می‌توانند روی شانه‌ها و گردن فشار وارد کنند که این موضوع برای کسانی که لنف ادم دست (بعد از سرطان پستان) دارند مضر است. بهتر است از لباس‌های گرم، اما سبک مانند پشم‌های لطیف یا الیاف تکنولوژیک که گرمای بالا و وزن کم دارند استفاده کنید تا اصول مراقبت از لنف ادم در هوای سرد رعایت شود.^{Upper body.pdf}

استفاده صحیح از لباس های فشاری در فصول سرد

پوشیدن آستین یا جوراب فشاری (Compression Garment) در زمستان، همچنان ضروری است و نباید به بهانه پوشیدن لباس‌های زیاد، استفاده از آن‌ها را قطع کرد. بسیاری از بیماران، تصور می‌کنند لباس‌های ضخیم زمستانی جایگزین گن فشاری هستند؛ اما فشار درمانی باید مداوم باشد، نکته مهم این است که گن فشاری باید زیر لباس‌های گرم پوشیده شود و نباید در اثر سرما خیس یا مرطوب شود.

حفظ خاصیت ارتجاعی گن‌های فشاری در سرما، بسیار مهم است و باید مراقب باشید که حرارت مستقیم بخاری یا رادیاتور برای خشک کردن آن‌ها استفاده نشود؛ زیرا الیاف آن را تخریب می‌کند. رعایت این نکات بخشی از پیشگیری از لنف ادم در سرما است تا فشار درمانی به درستی اعمال شود.^{tips for lymphedema in cold weather}

اهمیت هیدراته ماندن بدن در فصول سرد

نوشیدن آب کافی در زمستان، اغلب نادیده گرفته می‌شود؛ زیرا احساس تشنگی در هوای سرد کمتر است؛ اما هیدراتاسیون برای عملکرد صحیح سیستم لنفاوی و پیشگیری از لنف ادم در سرما حیاتی است. غلظت بالای مایعات بدن، می‌تواند حرکت لنف را کند کند؛ بنابراین باید بدون توجه به حس تشنگی، آب بدن را تامین کنید. راهکارهای زیر به شما کمک می‌کند.

• نوشیدن آب ولرم به صورت منظم: نوشیدن آب خیلی سرد در زمستان، دشوار است؛ بنابراین سعی کنید آب ولرم یا دمنوش‌های گیاهی ملایم بنوشید تا به رقیق شدن لنف و جریان بهتر آن کمک کنید و اصول مراقبت از لنف ادم در هوای سرد را رعایت کرده باشید.
• محدود کردن مصرف کافئین و قهوه: نوشیدنی‌های کافئین‌دار، ادرارآور هستند و باعث دفع آب بدن می‌شوند؛ در روزهای سرد که تمایل به نوشیدن چای و قهوه بیشتر است، باید تعادل را حفظ کنید تا بدن دچار کم‌آبی نشود.
• مصرف سوپ‌ها و غذاهای آبکی: گنجاندن سوپ سبزیجات و غذاهای مایع در رژیم غذایی زمستانی، راهی عالی برای تامین آب و مواد معدنی مورد نیاز سیستم لنفاوی و مدیریت لنف ادم در فصل سرما، است.
• پرهیز از نمک زیاد در غذاهای کنسروی: در زمستان، مصرف غذاهای آماده و شور ممکن است افزایش یابد که باعث احتباس مایعات می‌شود؛ برای کنترل ورم، مصرف سدیم را محدود کنید.

چگونه در هوای سرد گردش لنفاوی را فعال نگه داریم؟

کاهش فعالیت بدنی در زمستان، به دلیل سردی هوا یکی از عوامل اصلی تشدید ورم است؛ بنابراین باید راه‌هایی برای فعال نگه داشتن پمپ عضلانی در محیط خانه پیدا کنید. تحرک عضلات به حرکت مایع لنف به سمت بالا کمک می‌کند و یکی از ارکان اصلی پیشگیری از لنف ادم در سرما محسوب می‌شود.

در ادامه چند حرکت ساده برای فعال نگه داشتن سیستم لنفاوی را به شما عزیزان آموزش می دهیم.

انجام ورزش‌های سبک در محیط داخلی

پیاده‌روی در خانه، یوگا یا حرکات کششی ملایم را جایگزین پیاده‌روی در فضای باز کنید تا گردش خون و لنف حفظ شود. انقباض و انبساط ماهیچه‌ها هنگام ورزش، مانند یک پمپ عمل کرده و مایع جمع شده در بافت‌ها را تخلیه می‌کند که برای مراقبت از لنف ادم در هوای سرد ضروری است.

تمرینات تنفس شکمی (دیافراگمی)

تنفس عمیق شکمی، یکی از موثرترین روش‌ها برای تحریک سیستم لنفاوی مرکزی است که می‌توان آن را در هر دمایی انجام داد. تغییر فشار در قفسه سینه و شکم، هنگام تنفس عمیق، مجرای توراسیک را تحریک کرده و به تخلیه لنف از اندام‌ها کمک می‌کند؛ به ویژه زمانی که به دلیل لنف ادم در فصل سرما تحرک کمتری دارید.

مراقبت از پا در روزهای بارانی و برفی برای جلوگیری از عفونت

رطوبت ناشی از برف و باران، محیطی مناسب برای رشد قارچ‌ها و باکتری‌ها در پا ایجاد می‌کند که برای بیماران مبتلا به لنف ادم پا بسیار خطرناک است. پیشگیری از عفونت قارچی لای انگشتان پا، بخش مهمی از مراقبت از لنف ادم در هوای سرد است؛ زیرا هر عفونت کوچکی می‌تواند به سلولیت گسترده تبدیل شود. نکات زیر را رعایت کنید:

1. استفاده از کفش‌های ضدآب و استاندارد؛ کفش باید کاملا ضدآب باشد تا از نفوذ رطوبت به جوراب و پوست جلوگیری کند؛ همچنین سایز کفش باید طوری باشد که با جوراب ضخیم زمستانی تنگ نشود و جریان لنف را مختل نکند.
2. تعویض فوری جوراب‌های مرطوب؛ اگر به هر دلیلی جوراب شما خیس شد، باید بلافاصله آن را با یک جوراب خشک و تمیز تعویض کنید تا از خیس خوردگی پوست (Maceration) و عفونت ناشی از لنف ادم در فصل سرما جلوگیری شود.
3. خشک کردن کامل پاها پس از شستشو؛ پس از بازگشت به خانه و شستن پاها، فضای بین انگشتان را با دقت و به آرامی خشک کنید تا هیچ رطوبتی باقی نماند، زیرا رطوبت عامل اصلی رشد قارچ است.
4. بررسی روزانه پوست پا؛ هر روز پاهای خود را برای یافتن هرگونه زخم، خراش، قرمزی یا علائم قارچ بررسی کنید؛ زیرا در فصل سرما ممکن است به دلیل کاهش حس لامسه متوجه آسیب‌های جزئی نشوید.

هشدارهایی برای بیماران پس از جراحی یا رادیوتراپی در فصول سرد

بیمارانی که تحت جراحی برداشتن غدد لنفاوی یا رادیوتراپی قرار گرفته‌اند، در فصل سرما آسیب‌پذیرتر هستند و باید احتیاط بیشتری کنند. ناحیه جراحی شده یا رادیوتراپی شده، ممکن است حس طبیعی نداشته باشد و واکنش‌های بافتی متفاوتی به سرما نشان دهد که مدیریت پیشگیری از لنف ادم در سرما را پیچیده‌تر می‌کند.

کاهش حس لامسه و خطر سرمازدگی

بی‌حسی در ناحیه جراحی، باعث می‌شود فرد متوجه سرمای شدید و شروع یخ‌زدگی بافت نشود. بیمارانی که لنف ادم در فصل سرما دارند، باید بدون تکیه بر حس لامسه خود، همواره عضو درگیر را گرم نگه دارند و زمان حضور در سرمای شدید را محدود کنند.

حساسیت پوست رادیوتراپی شده به تغییر دما

پوستی که تحت پرتو درمانی قرار گرفته، نازک‌تر و حساس‌تر است و تغییرات ناگهانی دما می‌تواند باعث خشکی شدید و ترک خوردن آن شود. این بیماران، باید در اصول مراقبت از لنف ادم در هوای سرد، استفاده از لوسیون‌های تجویز شده توسط پزشک را جدی بگیرند و از گرم و سرد شدن ناگهانی پوست پرهیز کنند.

تقویت سیستم ایمنی برای پیشگیری از عفونت عمومی

سرماخوردگی و آنفولانزا، می‌توانند سیستم ایمنی بدن را درگیر کرده و بار اضافی بر سیستم لنفاوی وارد کنند. برای پیشگیری از لنف ادم در سرما، جلوگیری از بیماری‌های ویروسی از طریق تغذیه سالم، مصرف ویتامین C و واکسیناسیون (در بازوی سالم) توصیه می‌شود تا ریسک عفونت ثانویه در عضو متورم کاهش یابد.